Oude Paden, Nieuwe Wegen

Fijnmazig netwerk van historische wandelpaden

Oude Padenkaart in gebruik genomen

Het project Historische Wandelpaden van Landschapsbeheer Friesland valt onder het overkoepelende provinciale project Oude Paden, Nieuwe Wegen. Dit gezamenlijke project van het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân, het projectbureau Belvèdere, Plattelânsprojekten van de provincie Fryslân, Landschapsbeheer Friesland, Feriening Lytse Doarpen en het Lectoraat Plattelandsvernieuwing Van Hall Larenstein is in oktober 2009 opgeleverd.

Ons landschap kent een netwerk van wegen en paden: handelsroutes, jaagpaden, kerkenpaden, (binnen)dijken, spoor- en tramwegen, maar ook allerlei informele paden die toegang gaven tot akkers en boerderijen en andere plekken die mensen om wat voor reden ook wilden bereiken. Dit
oude wegenstelsel vormt een fijnmazig netwerk van verbindingslijnen, die als bloedvaten door de ruimte en de tijd lopen.

Wegen vertellen ons over het doen en laten van de mensen van vroeger en leggen letterlijk hun ‘beweegredenen’ bloot. Langs paden ontstonden nieuwe nederzettingen of markeringspunten, waar vandaan weer nieuwe wegen werden aangelegd. Vaak volgens hetzelfde principe. Maar toch elke keer weer anders. Zo gevarieerd als het landschap zelf is, zijn ook de paden. Paden die het landschap niet alleen strucuut geven, maar die de verscheidenheid van het landschap ook letterlijk en figuurlijk ontsluiten.

Verloren structuur
Veel van de oude paden zijn echter gesneuveld door ruilverkaveling en schaalvergroting of omdat ze door de aanleg van nieuwe (bredere) wegen overbodig werden. Landinrichting, modernisering van de landbouw en oprukkende verstedelijking hebben een groot deel van ons erfgoed veranderd, aangetast of zelfs laten verdwijnen. Toch zijn verbazingwekkend veel van de paden tot op de dag van vandaag bekend. Ze zijn weliswaar niet toegankelijk, maar ook nog niet helemaal verloren. Wel ontbreken de nodige stukken, zodat er geen volledig en samenhangend padennet meer is.

 

 


Het project Oude Paden, Nieuwe Wegen 

In het project Oude paden – Nieuwe wegen heeft Steunpunt Monumentenzorg samen met de projectpartners het oorspronkelijke wegenstelsel opnieuw in kaart gebracht. Het vertrekpunt voor deze inventarisatie was de Cultuurhistorische kaart (CHK) van de provincie Fryslân. Hierop was het officiële padennetwerk nauwkeurig ingetekend. Oude Paden, Nieuwe Wegen heeft dit met behulp van honderden vrijwilligers aangevuld met het informele netwerk. Fryslân beschikt daarmee over een zeer uitgebreide padenkaart.

Integreren – paden en cultuurhistorie
De padenkaart is samengevoegd met de gegevens over grondgebruik, verkaveling, wonen en bouwhistorie. Voor zover mogelijk zijn alle paden dus van 'hun' verhaal voorzien. Hiermee wordt het verband tussen wegen en objecten helder. Waarom is een weg aangelegd? Waarom juist zo en daar?   En  hoe hangt dat samen met kleine en grote objecten langs die weg? Op deze wijze is een integrale landschapskaart ingekleurd.

Aan de slag met Oude Paden

Nu de padenkaart is ingekleurd en van achtergrondinformatie voorzien, willen we een koppeling maken met initiatieven voor herstel van oude paden. In de zes gebieden van Plattelânsprojekten liggen plannen die zich in verschillende stadia van planvorming en uitvoering bevinden. We kunnen veel winst boeken als de initiatiefnemers hun ervaringen kunnen uitwisselen en van elkaar kunnen leren. Als projectpartijen willen we de plannen bij elkaar leggen om te kijken waar strategische stukken ontbreken. Die willen we vervolgens samen met  experts en bewoners ontwerpen. Zo krijgen we weer een mooi toegankelijk landschap. Er kunnen ommetjes worden gemaakt, maar ook  gecombineerde of thematische routes.  Deze kunnen als het ware besteksklaar worden aangeleverd. Waar mogelijk kunnen we zelfs de grens over naar Drenthe en Groningen.

De Landschapskaart
De landschapskaart kan ook inspireren tot een grotere praktische vertaalslag: de ontwikkeling van een provinciebreed cultuurtoeristisch concept op basis van het historische netwerk. We willen  daarom uitzoeken welke belevingsfacetten als thema voor cultuurroutes kunnen dienen. Daarnaast willen we kijken hoe deze op elkaar kunnen laten aansluiten om een totaalpakket aan bewoner en bezoeker te bieden.

Ook kan de landschapskaart worden gebruikt als wegwijzer voor actuele ruimtelijke ordeningsvraagstukken. De uitdagingen liggen in gebieden waar sprake is van ruimtelijke veranderingen: verstedelijking, dorpsuitbreidingen, nieuwe ontwikkelingen in de landbouw, veranderend waterbeheer of natuurontwikkeling. Hierbij kunnen de cultuurhistorische waarden als houvast en wegwijzer worden benut.

Nieuwe oude paden?
Tot slot blijven wij benadrukken dat de Padenkaart een dynamisch document is. Weet u iets over een oud pad dat nog niet is ingetekend of heeft u informatie over een oud pad? Laat het ons weten. Streekverhalen, verdwenen objecten, bijzondere landschapselementen? Alle informatie is welkom bij Steunpunt Monumentenzorg Fryslân.

Meer weten?
Voor meer informatie over het project, de workshops en de werkteams kunt u contact opnemen met:
Steunpunt Monumentenzorg Fryslân, Postbus 137, 8900 AC Leeuwarden. Contacrtpersoon is Dick Bloemhof, telefoon (058) 266 25 19.